Πρόγραμμα Σεξουαλικής Αγωγής για τα δημοτικά σχολεία

Δευτέρα, 5 Ιανουαρίου 2009

Το πρόγραμμα «Σεξουαλική Αγωγή και Διαφυλικές Σχέσεις» και «Ψυχική Υγεία και Διαπροσωπικές Σχέσεις» για παιδιά 6-8 και 9-12 ετών, θεωρείται απαραίτητο μάθημα, καθώς οι αναζητήσεις και απορίες των παιδιών γύρω από το σώμα και τη ζωή τους αρχίζουν να υπάρχουν από την πρώτη παιδική ηλικία των 5 και 6 ετών. Πρόκειται για ένα πρωτοποριακό πρόγραμμα σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης που θα αρχίσει να διδάσκεται την επόμενη σχολική χρονιά 2009-2010. Τα βιβλία αυτά πήραν την έγκριση του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου και βρίσκονται στον δρόμο της εκτύπωσης. Ο διαγωνισμός για τη συγγραφή τους προκηρύχτηκε πριν από δύο χρόνια από το Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων και το Εθνικό Ίδρυμα Νεότητας. Η συγγραφή του προγράμματος ανατέθηκε στην Ελληνική Εταιρεία Αγωγής Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας, με πρόεδρο τον dr. Θάνο Ασκητή, για να εισαχθεί στο πρόγραμμα του δημοτικού σχολείου, στο πλαίσιο της «ευέλικτης ζώνης».

Το πρόγραμμα «Σεξουαλική Αγωγή και Διαφυλικές Σχέσεις» έγινε με στόχο να συμβάλλει στην προαγωγή της ψυχικής και σεξουαλικής υγείας, καθώς η σχολική ηλικία θεωρείται η κατάλληλη για να λάβει το παιδί τα πρώτα ερεθίσματα που θα συντελέσουν στην ομαλή ψυχοσεξουαλική του ανάπτυξη.

Η σεξουαλική αγωγή είναι απαραίτητη και στόχο έχει ένας άνθρωπος από την παιδική ηλικία να αποκτήσει τις απαραίτητες και σωστές γνώσεις για το σώμα του, τη λειτουργία του, αλλά και για ολόκληρο τον εαυτό του. Να μάθει, δηλαδή, να αγαπάει, να φροντίζει και να προστατεύει το σώμα του, να γνωρίζει τη λειτουργία και τη σημασία των γεννητικών οργάνων, καθώς και να καταλαβαίνει τις φυσιολογικές και ψυχολογικές του ανάγκες, τις επιθυμίες του και τα συναισθήματά του. Όλα τα παραπάνω αποσκοπούν σε αληθινή γνώση του «ποιος είμαι», στην υιοθέτηση σωστών συμπεριφορών, στην ανάπτυξη δεξιοτήτων, όπως ο αυτοσεβασμός και ο αλληλοσεβασμός, στην οργάνωση μίας υγιούς, καλά δομημένης και ολοκληρωμένης προσωπικότητας. Αυτό είναι αναγκαίο να πραγματοποιείται από τη γέννηση ενός παιδιού και καθ' όλη τη διάρκεια της βιολογικής, ψυχοσυναισθηματικής και κοινωνικής του ανάπτυξης, δίνοντάς του τα κατάλληλα εφόδια, που αντιστοιχούν στο ηλικιακό και γνωστικό-συναισθηματικό του επίπεδο.

Για να επιτευχθούν όλοι αυτοί οι στόχοι, είναι καθοριστική η συμβολή των γονιών, του σχολείου, του ευρύτερου κοινωνικού περιβάλλοντος και της πολιτείας. Τον πρώτο ρόλο στη ζωή ενός παιδιού έχει η οικογένειά του και ειδικότερα, οι γονείς του. Από εκεί ξεκινάει το παιδί να χτίζει μία υγιή σχέση με το σώμα του και τον εαυτό του. Από εκεί παίρνει τα πρώτα του ερεθίσματα και μηνύματα για τη ζωή, τον εαυτό του, τους άλλους γύρω του και τον κόσμο.

Έπειτα, έρχεται το σχολείο, όχι μόνο για να του προσφέρει ακαδημαϊκές γνώσεις, αλλά η σχολική κοινότητα έχει έναν σπουδαίο ρόλο, συμβάλλει στην κοινωνικοποίηση του παιδιού, στην απόκτηση κοινωνικών ικανοτήτων και δεξιοτήτων επικοινωνίας και συναναστροφής με τους άλλους ανθρώπους (συμμαθητές-εκπαιδευτικός). Σε αυτό το πλαίσιο, λοιπόν, με πρωταγωνιστές τον εκπαιδευτικό, ως πρότυπο και πρόσωπο αναφοράς για τους μαθητές του, και τους γονείς ως συμμάχους, κρίνεται σκόπιμο να συντελείται, ξεκινώντας από το δημοτικό, μία συντονισμένη, οργανωμένη και καλά δομημένη μάθηση-ευαισθητοποίηση του παιδιού για «τον εαυτό μου, που αποτελείται από το σώμα μου και το μυαλό μου». Με άλλα λόγια, ένα παιδί από την ηλικία των έξι χρόνων είναι απαραίτητο να εξοικειώνεται και να μαθαίνει με επιστημονικό τρόπο και ταυτόχρονα προσαρμοσμένο στην ηλικιακή του φάση, στις ανάγκες του και τις δυνατότητές του, για την ανατομία και τη φυσιολογία των γεννητικών του οργάνων, τη φροντίδα τους, τη σημασία τους (αναπαραγωγική διαδικασία), τη μοναδικότητα του σώματός του και της ύπαρξής του, τις ομοιότητές του με τα παιδιά του ίδιου φύλου και τις διαφορές του με τα παιδιά του αντίθετου φύλου, τις σχέσεις του με τους σημαντικούς ανθρώπους στη ζωή του, αλλά και όσα θα το βοηθήσουν να αναπτύξει υγιείς διαπροσωπικές και διαφυλικές σχέσεις στο μέλλον ως ενήλικας. Επιπλέον, είναι σημαντικό το παιδί να αρχίζει σταδιακά να επικοινωνεί με τον εαυτό του (σκέψεις και συναισθήματα), με τους άλλους, είτε αυτοί είναι οι γονείς του, είτε ο δάσκαλός του, είτε οι συνομήλικοι και οι φίλοι του , είτε άλλα πρόσωπα του περιβάλλοντός του, αλλά και να μάθει ότι η αγάπη και η καλή επικοινωνία με τον εαυτό του σημαίνει «σέβομαι τον εαυτό μου, τον φροντίζω σωματικά και ψυχοσυναισθηματικά και τον προστατεύω, κάνοντας σωστές επιλογές και αποφεύγοντας καταστάσεις που μπορεί να ενέχουν κινδύνους για την ομαλή εξέλιξή μου».

Η μέθοδος και το υλικό του προγράμματος έχουν στόχο να διακινήσουν το ενδιαφέρον των παιδιών και να προσεγγίσουν τη γνώση με τρόπο βιωματικό, αξιοποιώντας τη φαντασία τους και τη δημιουργικότητά τους. Τα θέματα που θίγονται δίνονται στο Τετράδιο του μαθητή με τη μορφή ιστοριών με πρωταγωνιστές τα παιδιά, οι οποίες πλαισιώνονται από σκίτσα.  Η μετάδοση των γνώσεων και στάσεων ζωής πραγματοποιείται μέσα από ένα θετικό πρότυπο υιοθέτησης σωστών τρόπων συμπεριφοράς, που δεν προκαλεί φόβο στο παιδί και δεν το αποθαρρύνει, αλλά αντιθέτως ενισχύει και ισχυροποιεί την καλή και υγιή επαφή με τον εαυτό του και τη μοναδικότητά του και παράλληλα θέτει τα θεμέλια και τις βάσεις, που είναι απαραίτητες για τη σωματική, σεξουαλική και ψυχική του υγεία στη μετέπειτα ζωή του ως αυριανός ενήλικας.

ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ για τα παιδιά ηλικίας 6-8 ετών

• Διαφυλικές σχέσεις και διαφυλική επικοινωνία
• Ανατομία και φυσιολογία γεννητικών οργάνων και εικόνα σώματος αγοριού και κοριτσιού
• Υγιεινή και φροντίδα σώματος
• Αναπαραγωγή, εγκυμοσύνη
• Συντροφικότητα και αγάπη
• Οικογένεια και οι σχέσεις μεταξύ των μελών της
• Πρότυπα
• Φιλία
• Αυτοσεβασμός και αλληλοσεβασμός
• Αναγνώριση, έκφραση και διαχείριση συναισθημάτων

ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ για τα παιδιά ηλικίας  9-12 ετών

• Διαπροσωπικές και διαφυλικές σχέσεις
• Ανατομία και φυσιολογία γεννητικών οργάνων αγοριού και κοριτσιού
• Αναπαραγωγική διαδικασία
• Οικογένεια και οι σχέσεις μεταξύ των μελών της
• Πρότυπα
• Αναγνώριση, έκφραση και διαχείριση συναισθημάτων
• Δεξιότητες επικοινωνίας και τρόποι επίλυσης προβλημάτων
• Αυτοπροστασία και αυτοσεβασμός
• Προετοιμασία για την εφηβεία
• Αντισύλληψη και σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα (Σ.Μ.Ν.)
• Τηλεόραση, Μ.Μ.Ε., διαδίκτυο

ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Το πρόγραμμα βασίζεται στη βιωματική προσέγγιση, η οποία αναφέρεται στη διαδικασία οικειοποίησης της γνώσης μέσω της εμπειρίας,  της ενεργούς συμμετοχής και παρέμβασης των μαθητών. Η βιωματική μέθοδος βοηθά στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης των παιδιών και τους δίνει την ευκαιρία να εκφραστούν δημιουργικά, να συνεργαστούν και να προσεγγίσουν τη γνώση με ευχάριστο τρόπο.

Για την επεξεργασία των θεμάτων, που διαπραγματεύεται το πρόγραμμα, προτείνονται τεχνικές ενεργητικής μάθησης, οι οποίες προωθούν τη συμμετοχή των παιδιών, προκαλούν το ενδιαφέρον τους, ενισχύουν τη γνώση και τη διάδραση μεταξύ των μαθητών. Τέτοιες τεχνικές είναι  οι ελεύθεροι συνειρμοί, που αφορούν στην αυθόρμητη και ελεύθερη έκφραση σκέψεων, συναισθημάτων και ιδεών αναφορικά με ένα θέμα, το παιχνίδι ρόλων, το οποίο αναφέρεται σε διαδραμάτιση ρόλων, την παντομίμα, το κουκλοθέατρο, την καλλιτεχνική δημιουργία, όπως ζωγραφική και  κολάζ, την μυθοπλασία και την εργασία σε ομάδες.

Τέλος, βασικό ρόλο στη διεξαγωγή του προγράμματος διαδραματίζει η συνεργατική σχέση του εκπαιδευτικού με τους γονείς, καθώς η συμμαχική στάση των γονιών μαζί του συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων του προγράμματος, στην έγκυρη πληροφόρηση και τη διαμόρφωση υγιών στάσεων ζωής του παιδιού.

Τη συγγραφή και επιμέλεια των βιβλίων ανέλαβε εξειδικευμένη στην παιδική ψυχολογία, παιδοψυχιατρική και κλινική ψυχολογία ομάδα, αποτελούμενη από 13 καθηγητές, γιατρούς, ψυχολόγους και εκπαιδευτικούς. Επιστημονικός υπεύθυνος του έργου είναι ο πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Αγωγής Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας, κ. Θάνος Ασκητής.

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ:

Αθανάσιος Ε. Ασκητής,
Νευρολόγος -Ψυχίατρος, Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών,
Πρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Αγωγής Ψυχικής & Σεξουαλικής Υγείας

ΣΥΓΓΡΑΦΙΚΗ ΟΜΑΔΑ:

Γεώργιος Α. Ζουπάνος, Ουρολόγος - Παιδοουρολόγος
Κωνσταντίνος Α. Ρόκκας, Ουρολόγος - Ανδρολόγος
Αθανάσιος Γ. Γιαννακούρης, Μαιευτήρας - Χειρ. Γυναικολόγος
Αθηναΐς Π. Παπαδοπούλου, Παιδοψυχίατρος
Μαρίνα Σ. Μόσχα, Απόφοιτος University of Indianapolis - M.D. Κλινικής Ψυχολογίας
Παρασκευή Ε. Μαχαιράκη, Ψυχολόγος
Χριστίνα Π. Χουσιάδα, Ψυχολόγος
Αγαθή Ν. Μητσογιάννη, Κλινική Ψυχολόγος
Αικατερίνη Ν. Κωστακιώτη, Εκπαιδευτικός, Ψυχολόγος, M.Sc Κοινωνικής Ψυχιατρικής - Παιδοψυχιατρικής
Γεώργιος Β. Λίγκρης, Ψυχολόγος