Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή του σεξουαλικού προσανατολισμού. Τι είναι και πώς μπορεί ο ειδικός να βοηθήσει;

Κοινοποιήση:

Σε έναν χώρο όπως ο δικός μας, που ασχολείται τόσο με την σεξουαλική έκφραση αλλά και την ψυχική υγεία, καθημερινά βλέπουμε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν δυσκολίες σε έναν από τους δύο ή, πιο συχνά, και τους δύο τομείς. Καθώς το σώμα και το πνεύμα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα, όταν το ένα από τα δύο νοσεί παρασύρει και το άλλο. Δεν είναι λίγες οι φορές λοιπόν που ετεροφυλόφιλοι άνδρες μας επισκέπτονται, ελεύθεροι ή και παντρεμένοι, επειδή έχουν αποκτήσει εμμονικό φόβο πως είναι ή θα γίνουν, χωρίς να το θέλουν, ομοφυλόφιλοι. Οι σκέψεις αυτές τους κατακλύζουν, χωρίς να το επιθυμούν και χωρίς να τους προσφέρουν καμία ευχαρίστηση, παρά μόνο άγχος, δυσφορία και έκπτωση της λειτουργικότητάς τους. Παρόλα αυτά δεν μπορούν να τις αποβάλλουν. Τι συμβαίνει λοιπόν με αυτούς τους ανθρώπους και πως μπορεί ο ειδικός ψυχικής υγείας να τους βοηθήσει;

ÎÏοÏέλεÏμα εικÏÎ½Î±Ï Î³Î¹Î± depression manΟ εμμονικός αυτός φόβος του σεξουαλικού προσανατολισμού που περιγράφηκε ανήκει στο φάσμα της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχή (OCD). Πιο συγκεκριμένα, η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή του σεξουαλικού προσανατολισμού (SO-OCD) θεωρείται μία μορφή των «απαγορευμένων» σκέψεων. Χαρακτηρίζεται από τον ιδεοληπτικό φόβο του ατόμου να ανακαλύψει ότι έχει ή να αναπτύξει αντίθετο σεξουαλικό προσανατολισμό από αυτόν που πραγματικά έχει. Τα άτομα αυτά βιώνουν παρεισφρητικές εικόνες του «ανεπιθύμητου» σεξουαλικού προσανατολισμού και εμμονικό φόβο πως οι άλλοι ίσως πιστεύουν ότι ο σεξουαλικός τους προσανατολισμός είναι διαφορετικός από τον ισχύον. Περίπου το 8% όσων έχουν διαγνωσθεί με OCD εμφανίζουν συμπτώματα SO-OCD. Ως απάντηση σε αυτές τις ιδεοληψίες, τα άτομα εμπλέκονται σε εμφανείς ή συγκεκαλυμμένους καταναγκασμούς (π.χ. καταναγκαστικός αυνανισμός, συνεχής έλεγχος της στύσης) για να ελέγξουν και να επιβεβαιώσουν το σεξουαλικό του προσανατολισμό ή για να εξουδετερώσουν τις σκέψεις του αντίθετου προσανατολισμού. Πολλές φορές επιλέγουν την αποφυγή και την απόσυρση, εμφανίζουν αυξημένη δυσφορία που αγγίζει πολλές φορές την αυτοκτονικότητα και ιδιαίτερα χαμηλή αυτοεκτίμηση. Παρά τις δυσμενείς αυτές συνέπειες στην ζωή του ατόμου, η συγκεκριμένη διάσταση της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής παραμένει υπομελετημένη.

Γιατί όμως κάποιοι αποκτούν τις συγκεκριμένες ιδεοληψίες και όχι άλλες; Οι υποθέσεις που γίνονται είναι πολλές. Αρχικά, έχει υποτεθεί πως όσοι αποκτούν ιδεοληψίες ομοφυλοφιλίας παρουσιάζουν μια τελειομανιστική και διχοτομική άποψη των συναισθημάτων που ένας ετεροφυλόφιλος άνθρωπος «θα πρέπει» να βιώσει (π.χ. «ένας ετεροφυλόφιλος άνδρας πρέπει πάντα να έχει επιθυμία για το αντίθετο φύλο, αλλιώς είναι ομοφυλόφιλος») και για το τι είναι "σωστό" να αισθάνεται ως μέρος της ετεροφυλοφιλικής σεξουαλικότητας (π.χ. «το να έχω άγχος όταν κάνω σεξ με την σύντροφό μου σημαίνει ότι ίσως είμαι ομοφυλόφιλος»). Επιπλέον, έχει υποτεθεί πως όσοι έχουν SO-OCD διατηρούν καταστροφικές πεποιθήσεις για τον αντίκτυπο της ομοφυλοφιλίας στην αίσθηση του εαυτού του ατόμου (π.χ. «αν ανακάλυπτα ότι είμαι ομοφυλόφιλος θα έχανα τον εαυτό μου»). Ακόμη, οι ιδεοληψίες ομοφυλοφιλίας είναι πιθανό να συνδέονται με αμφιβολίες γύρω από την ετεροφυλοφιλική σχέση του ατόμου (π.χ. «μαλώνουμε συνέχεια και δεν θέλω να κάνω σεξ με την σύντροφό μου, ίσως είμαι ομοφυλόφιλος») και με τις αυξημένες προσδοκίες γύρω από την σεξουαλική επαφή (π.χ. «δεν θέλω να κάνω σεξ συνέχεια, ίσως είμαι ομοφυλόφιλος»). Πιο αναλυτικά, είναι πιθανό να διαθέτουν πολύ υψηλές προσδοκίες για την αίσθηση σεξουαλικής ικανοποίησης, επιθυμίας, σεξουαλικό ρόλου και καταστροφική παρερμηνεία του νοήματος μίας σεξουαλικής δυσλειτουργίας (π.χ. «χθες δεν είχα στύση, ίσως να μην με ελκύουν οι γυναίκες»).

ΣÏεÏική εικÏναΜία πρόσφατη έρευνα που δημοσιεύθηκε το 2018 στο Journal of Obsessive Compulsive and Related Disorders προσπάθησε να βρει τους γενικούς και ειδικούς προβλεπτικούς παράγοντες της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής σεξουαλικού προσανατολισμού. Στην έρευνα αυτή συμμετείχαν 421 ετεροφυλόφιλοι άνθρωποι από τους οποίους οι 263 ανέφεραν πως είχαν πάρει διάγνωση SO-OCD, οι 42 ανέφεραν πως είχαν πάρει διάγνωση απλού OCD και οι 116 ήταν μη κλινικός πληθυσμός. Η έρευνα αυτή επιβεβαίωσε τις παραπάνω υποθέσεις και βρήκε ακόμη πως γενικότερα, η βαρύτητα που δίνει ο κάθε άνθρωπος στην σκέψη του, σχετίζεται με την ευαλωτότητα του στις «ανεπιθύμητες σκέψεις». Όταν δηλαδή κάποιος θεωρεί ότι όλες του οι σκέψεις, αν και κάνουμε χιλιάδες σκέψεις την ημέρα, δεν είναι τυχαίες και πρέπει να ελέγχονται, αυτό τον κάνει ευάλωτο στις επιδράσεις των παρεισφρητικών σκέψεων σεξουαλικού προσανατολισμού. Πιο ειδικά, βρέθηκε πως οι σεξουαλικές δυσκολίες στην ετεροφυλοφιλική σεξουαλική επαφή όπως το να είναι αγχωμένος και να μην αισθάνεται όπως «θα έπρεπε», που προκαλούν άγχος της επίδοσης και αυτοπαρατήρηση, μπορούν να αποτελέσουν προβλεπτικό παράγοντα των συμπτωμάτων. Τέλος, ο φόβος του εαυτού βρέθηκε πως σχετίζεται με τα SO-OCD συμπτώματα καθώς κάποιος που δεν είναι σίγουρος για τον εσωτερικό του εαυτό, είναι πιο ευάλωτος στην ανίχνευση και νοηματοδότηση σκέψεων που θεωρεί πως υποδεικνύουν την ταυτότητα που φοβάται πως έχει.

Τα ευρήματα αυτής της έρευνας είναι πολύ σημαντικά γιατί δίνουν κατευθυντήριες γραμμές για την διάρθρωση του θεραπευτικού πλάνου ατόμων με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή του σεξουαλικού προσανατολισμού. Αρχικά, αυτό που προτείνεται είναι ο εντοπισμός των πεποιθήσεων του ατόμου που οδηγούν στην δημιουργία και την διατήρηση των συμπτωμάτων. Έπειτα αναπτύσσονται στρατηγικές αντιμετώπισης των πεποιθήσεων αυτών και εξετάζονται γενικότερα ο φόβος του εαυτού και οι πεποιθήσεις του ατόμου για τον έλεγχο των σκέψεων. Με ειδικές τεχνικές το άτομο βοηθείται να μειώσει τον φόβο και το άγχος του, να εστιάσει στον λόγο που ανέπτυξε αυτές τις μη βοηθητικές πεποιθήσεις και να δημιουργήσει μια ρεαλιστική αναπαράσταση του εαυτού του. Επειδή το φάσμα της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής αποτελεί μία ψυχική νόσο που προκαλεί σημαντικές δυσκολίες στην ζωή του ατόμου, οι άνθρωποι που συνειδητοποιούν ότι οι ίδιοι ή κάποιος από το περιβάλλον τους δυσκολεύεται να διαχειριστεί τις σκέψεις του, θα πρέπει να επισκέπτονται έναν ειδικό ψυχικής υγείας προκειμένου να ξεκινήσει η θεραπευτική διαδικασία.


Βιβλιογραφική Αναφορά:

Melli, G., Gelli, S., Moulding, R., Stopani, E. and Pinto, A. (2018). Specific and general cognitive predictors of Sexual Orientation-Obsessive Compulsive Disorder. Journal of Obsessive-Compulsive and Related Disorders, 16, pp.104-111.


Καλλιόπη Κουρτίδου

Ψυχολόγος

Επιστημονική Συνεργάτης Ι.Ψ.Σ.Υ.