Τι είναι το gashlighting στη σχέση και πώς μπορείς να καταλάβεις ότι σου συμβαίνει?

Κοινοποιήση:

To gashlighting είναι ένα είδος ψυχολογικής κακοποίησης, με στόχο να κάνει τα θύματα να φαίνονται παράλογα. Πρόκειται για μία μορφή επίμονης χειραγώγησης και «brainwashing», αφού ο αποδέκτης ξεκινά να αμφιβάλλει για τον εαυτό του, χάνοντας εν τέλει τη δική του αίσθηση αντίληψης, ταυτότητας και αυτοπεποίθησης. Η επικοινωνία με ένα τέτοιο άτομο μπορεί είναι κακοποιητική και τραυματική για τον αποδέκτη.

O όρος προέρχεται στην πραγματικότητα από μία ταινία του 1938, το «Το Gas light», όπου έγινε ευρύτερα γνωστή λίγα χρόνια αργότερα. Στην ταινία ένας σύζυγος χειραγωγεί την γυναίκα του, για να την κάνει να πιστέψει ότι χάνει την αίσθηση της πραγματικότητας, ώστε στο τέλος η ίδια να νοσηλευτεί σε ένα ίδρυμα και ο ίδιος να κλέψει την κληρονομιά της.

Στις πιο ήπιες μορφές του το gashlighting δημιουργεί μία ήπια αλλά άδικη δυναμική μέσα στη σχέση με το θύμα (gashlightee) να υποβάλλεται πάντοτε ως ο παράλογος από τον θύτη (gashlighter), παρ’ ότι μπορεί να έχει απτά επιχειρήματα σχετικά με το ζήτημα που έχει προκύψει. Το gashlighting μπορεί να παρατηρηθεί στις διαπροσωπικές- ερωτικές σχέσεις, στον εργασιακό χώρο, όσο και στην ίδια την κοινωνία. Πολλές έρευνες και βιβλία έχουν γραφτεί για το φαινόμενο αυτό και τις επιπτώσεις που το χαρακτηρίζουν. Πρόκειται για ένα βασικό στοιχείο εκφοβισμού στις περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας.

Τα βασικά χαρακτηριστικά αυτής της μορφής επικοινωνίας είναι:

  • Γενικευμένα και αβάσιμα ψέματα, κατηγορίες χωρίς τεκμήρια, μη αντικειμενικά και επαληθεύσιμα γεγονότα (π.χ ο/η σύζυγός μου είναι πάντοτε παθητικός…)
  • Ο συνομιλητής αρνείται να σε ακούσει ή κάνει πως δεν καταλαβαίνει.
  • Αμφισβητεί τη μνήμη σου.
  • Δεν είναι σε θέση να διαπραγματευτεί οτιδήποτε.
  • Κάνει τις ανάγκες και τα συναισθήματά σου να φαίνονται ασήμαντα.
  • Ξεχνάει ή αρνείται όσα μπορεί να είπε προηγουμένως.
  • Υπομένει στα ψεύδη μέχρι να κυριαρχήσει.
  • Η επιθετικότητα κλιμακώνεται, αντικρουόμενος/η τις αποδείξεις με μεγαλύτερη άρνηση.
  • Μπορεί να δώσει μία λανθασμένη ελπίδα, μέσω της επιφανειακής καλοσύνης και μετριοπάθειας ότι θα αλλάξει. Ο ελιγμός αυτός είναι υπολογισμένος με σκοπό τον απόλυτο έλεγχο της σχέσης, με εξαναγκασμούς.

Πώς μπορείς να καταλάβεις ότι σου συμβαίνει?

  • Συνήθως παραιτείσαι από τη συζήτηση κουρασμένος/η και φοβισμένος/η.
  • Αμφισβητείς τον ίδιο σου τον εαυτό.
  • ‘Έχεις συναισθήματα απόρριψης και ενοχής (π.χ «Ίσως έχει δίκιο…», «Αυτή τη φορά ήταν πιο διαλλακτικός/η, μάλλον άλλαξε»)
  • Υπάρχει μία διαρκής εσωτερική κατάσταση ανασφάλειας, αμφιβολίας και άγχους.
  • Βρίσκεσαι σε μία εξαρτητική σχέση (π.χ «Δεν μπορώ να τα καταφέρω χωρίς αυτόν/αυτή»).
  • Έχεις δυσκολία στη λήψη αποφάσεων και πρωτοβουλιών.
  • Αισθάνεσαι μπερδεμένος για τη σχέση σου, αφού ο/ σύντροφός, σου δίνει διαρκώς διττά μηνύματα.
  • Πάντα ζητάς συγγνώμη.
  • Δικαιολογείς συνεχώς τον/ την σύντροφό σου.
  • Ποτέ δεν νιώθεις αρκετά καλός/ή και συνεχώς προσπαθείς να καλύψεις προσδοκίες που δεν είναι δικές σου.
  • Έχεις αποκοπεί από το στενό κοινωνικό σου δίκτυο (το οποίο ενδεχομένως να σου επιβεβαίωνε την πραγματικότητα).
  • Αδυνατείς να καταλάβεις, γιατί δεν είσαι ευτυχισμένος στη ζωή σου.


Πώς μπορείς να το διαχειριστείς?

  • Κατανόησε πως το πρόβλημα δεν ξεκινάει από σένα.
  • Πιστέψτε πως δεν είσαι ελαττωματικός/η.
  • Μην μένεις απομονωμένος/η.
  • Ρώτησε τον εαυτό σου, εάν η σχέση αυτή αξίζει πραγματικά.
  • Αν ναι, επικοινώνησε τα συναισθήματά σου στο/ στην σύντροφό σου (π.χ νιώθω λύπη, φόβο, ενοχή, απόρριψη…).
  • Επισκεφτείτε μαζί ένα σύμβουλο σχέσεων.

Η θεραπεία μπορεί να σας βοηθήσει να αποκαταστήσετε την πραγματικότητα στο μυαλό σας και να αυξήσετε την αυτοπεποίθησή σας.

Τζάννε Βάνα

Kλινικός Ψυχολόγος, Επιστημονικός Συνεργάτης ΙΨΣΥ

Πηγή: Sweet, P. L. (2019). The Sociology of Gaslighting. American Sociological Review, 84(5), 851-875.

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΑΡΘΡΑ