Οι σχολικές εξετάσεις αποτελούν μια απαιτητική περίοδο για τα περισσότερα παιδιά. Μαζί με το διάβασμα, την κούραση και την προσπάθεια, εμφανίζεται συχνά και ένα έντονο συναισθηματικό φορτίο. Αυτό όμως που πολλές φορές δεν φαίνεται με την πρώτη ματιά είναι ότι το άγχος των εξετάσεων δεν ανήκει αποκλειστικά στα παιδιά. Πολύ συχνά μεταφέρεται μέσα στο σπίτι από τους ίδιους τους γhttps://www.askitis.cy/paidia-kai-oria-o-gios-mou-filise-ena-koritsaki/ονείς, οι οποίοι αγωνιούν για την πρόοδο, το μέλλον και την επιτυχία του παιδιού τους.
Η ψυχολογία έχει δείξει ότι τα παιδιά επηρεάζονται βαθιά από το συναισθηματικό κλίμα της οικογένειας. Ακόμα κι όταν ένας γονιός δεν ασκεί άμεση πίεση ή δεν χρησιμοποιεί αυστηρά λόγια, το παιδί μπορεί να αντιληφθεί τη νευρικότητα, την αγωνία ή την απογοήτευση που επικρατεί γύρω από τις σχολικές επιδόσεις. Τα παιδιά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στα μη λεκτικά μηνύματα· στον τόνο της φωνής, στις εκφράσεις του προσώπου, στις συνεχείς ερωτήσεις για το διάβασμα ή στη σιωπηλή ένταση που κυριαρχεί μέσα στο σπίτι.
Έτσι, οι εξετάσεις συχνά αποκτούν για το παιδί μια σημασία μεγαλύτερη από αυτή που πραγματικά έχουν. Δεν βιώνονται μόνο ως μια σχολική διαδικασία αξιολόγησης, αλλά ως μια δοκιμασία μέσα από την οποία το παιδί πρέπει να αποδείξει την αξία του. Όταν το παιδί αισθάνεται ότι η αποδοχή, η επιβράβευση ή η ηρεμία των γονιών εξαρτάται από το αποτέλεσμα, τότε το άγχος αυξάνεται σημαντικά και δυσανάλογα. Σε πολλές περιπτώσεις εμφανίζονται δυσκολίες συγκέντρωσης, έντονος φόβος αποτυχίας, αϋπνία ή ακόμα και σωματικά συμπτώματα, όπως πονοκέφαλοι. Η πίεση δεν χρειάζεται να είναι έντονη ή αυστηρή για να επηρεάσει ένα παιδί. Μπορεί να κρύβεται ακόμη και πίσω από φράσεις που μοιάζουν αθώες, όπως «θέλουμε μόνο το καλό σου».
Από την άλλη πλευρά, είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι πίσω από τη γονεϊκή πίεση συνήθως δεν υπάρχει έλλειψη αγάπης, αλλά φόβος. Πολλοί γονείς μεγαλώνουν με την πεποίθηση ότι η σχολική επιτυχία αποτελεί το βασικό εισιτήριο για ένα ασφαλές μέλλον. Μέσα σε μια κοινωνία που δίνει μεγάλη αξία στις επιδόσεις και στους τίτλους, οι εξετάσεις συχνά αντιμετωπίζονται σαν μια καθοριστική μάχη για τη ζωή του παιδιού. Επιπλέον, αρκετοί γονείς κουβαλούν και δικές τους δύσκολες ή τραυματικές εμπειρίες από τα μαθητικά τους χρόνια: αυστηρή κριτική, υψηλές απαιτήσεις ή προσωπικές αποτυχίες που άφησαν όμως έντονο συναισθηματικό αποτύπωμα. Χωρίς να το συνειδητοποιούν, μεταφέρουν αυτή την αγωνία στα παιδιά τους.
Ωστόσο, η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι τα παιδιά αποδίδουν καλύτερα όταν αισθάνονται συναισθηματική ασφάλεια και όχι φόβο. Ένα παιδί που γνωρίζει ότι η αξία του δεν εξαρτάται αποκλειστικά από έναν βαθμό, έχει περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξει μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, εσωτερικό κίνητρο και ψυχική ανθεκτικότητα. Ο ρόλος των γονιών, επομένως, δεν είναι να μετατρέψουν το σπίτι σε ένα «εξεταστικό κέντρο», αλλά να λειτουργήσουν ως πηγή σταθερότητας και υποστήριξης. Τα παιδιά χρειάζονται ενθάρρυνση, κατανόηση και χώρο να εκφράσουν το άγχος ή την απογοήτευσή τους χωρίς φόβο κριτικής. Χρειάζονται επίσης να ακούσουν, έστω και έμμεσα, ότι η αξία τους ως άνθρωποι δεν καθορίζεται από μια σχολική επίδοση.
Σε αυτό το σημείο, η ψυχοθεραπεία μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα πολύτιμη, όχι μόνο για τα παιδιά, αλλά κυρίως για τους ίδιους τους γονείς. Συχνά, μέσα από τη θεραπευτική διαδικασία, οι γονείς έχουν την ευκαιρία να αναγνωρίσουν τους προσωπικούς τους φόβους, τις προσδοκίες και τις εμπειρίες που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο σχετίζονται με την επίδοση του παιδιού τους. Η ψυχοθεραπεία δεν αφορά την ενοχοποίηση του γονέα, αλλά την κατανόηση και τη συναισθηματική επεξεργασία όσων κουβαλά ο ίδιος. Όταν ένας γονιός καταφέρνει να διαχειριστεί το δικό του άγχος, δημιουργεί ένα πιο ασφαλές και ήρεμο περιβάλλον μέσα στο οποίο το παιδί μπορεί να αναπτυχθεί, να προσπαθήσει και να αποτύχει χωρίς να φοβάται ότι χάνει την αγάπη ή την αποδοχή των σημαντικών προσώπων της ζωής του.
Ηλίας Κασσάρας
Ψυχολόγος MSc, MSc, PhD
Γνωστικός & Συμπεριφορικός Ψυχοθεραπευτής